Sanayide en sık karşılaşılan sorulardan biri şudur: Bu parça çelik mi olmalı, sfero mu?
İlk bakışta iki malzeme de benzer mukavemet değerleri sunuyor gibi görünse de, gerçekte çalışma koşulları bu tercihi tamamen değiştirir. Yanlış malzeme seçimi; kırılma, gereksiz maliyet ya da kısa servis ömrü olarak geri döner.
Sfero dökme demir, grafit yapısı sayesinde titreşimi sönümleyen, dökümü nispeten kolay ve maliyet açısından avantajlı bir malzemedir. Özellikle statik yük altında çalışan, darbe görmeyen ve karmaşık geometrilere sahip parçalarda sfero oldukça başarılıdır. Pompa gövdeleri, vana gövdeleri, flanşlar ve makine şaseleri bu yüzden sıklıkla sferodan üretilir. Aynı zamanda işlenebilirliği yüksektir; talaşlı imalat süresi kısadır ve takım aşınması düşüktür.
Çelik döküm ise işin darbe, şok yük ve emniyet tarafına geçildiği noktada öne çıkar. Grafit içermemesi sayesinde çatlak ilerlemesine karşı daha dirençlidir ve ani yük değişimlerinde parçanın kopması yerine deformasyon göstermesini sağlar. Bu özellik, çeliği özellikle kırıcı parçaları, kaldırma ekipmanları, ağır makine bağlantı elemanları ve yüksek emniyet gerektiren taşıyıcı parçalarda vazgeçilmez kılar. Sferonun “sessiz” çalıştığı yerde çelik “dayanır”.
Isıl işlem tarafında da fark netleşir. Sfero genellikle döküm sonrası minimum işlemle kullanılırken, çelik dökümde normalize, su verme veya temperleme ile malzeme karakteri ciddi şekilde değiştirilebilir. Bu da çeliği daha esnek bir mühendislik malzemesi haline getirir. Ancak bu esneklik, beraberinde daha yüksek enerji tüketimi ve daha dikkatli proses gereksinimi getirir.
Aşınma açısından bakıldığında ise sfero, düzgün yüzeyli ve sabit çalışan sistemlerde tatmin edici performans sunar. Fakat darbe ile birlikte aşınma söz konusuysa, çelik açık ara öne geçer. Özellikle manganlı veya alaşımlı çelikler, sferonun kısa sürede kırıldığı ortamlarda uzun süre çalışabilir.
Sonuç olarak mesele “hangisi daha güçlü?” değil, hangisi doğru yerde?” sorusudur. Düşük maliyet, iyi işlenebilirlik ve titreşim sönümleme gerekiyorsa sfero mantıklıdır. Darbe, emniyet, deformasyon kabiliyeti ve servis ömrü ön plandaysa çelik tercih edilmelidir. Doğru malzeme seçimi, sadece parça ömrünü değil, işletmenin toplam maliyetini de belirler.
